Kunst en Kerk: Dortmund bespreekt de toekomst van heilige ruimtes!

Kunst en Kerk: Dortmund bespreekt de toekomst van heilige ruimtes!

De Pauluskirche in Dortmund heeft als culturele kerk een belangrijke rol op zich genomen en is momenteel aanwezig met de kunstinstallatie ‘AFTERMATH – The Relics of Saint Helena’ van Gerhard Rossmann, die tot 26 oktober 2023 te zien is. Deze ontwikkeling weerspiegelt de diepgaande verandering die veel kerkgebouwen in Duitsland moeten ondergaan – een verandering die wordt veroorzaakt door een teruglopend kerkbezoek en krimpende gemeenten. Volgens de aankondigingen van Nordstadtblogger zou meer dan de helft van de ongeveer 40.000 kerken in Duitsland binnen het komende decennium gesloten, gesloopt of verkocht kunnen worden. In Dortmund zelf wordt tot 30% van de kerken getroffen, waaronder minstens 40 gebouwen.

Om deze uitdaging aan te gaan, werd in juli 2025 de ‘Toekomstcommissie Kerkgebouwen’ opgericht. Deze commissie heeft zichzelf tot doel gesteld concepten en ideeën te ontwikkelen voor nieuwe toepassingen voor kerken. Op 6 november 2023 om 18.00 uur vindt een kick-off event voor het publieke debat plaats. in de Ev. Stadskerk van St. Maria. Barbara Welzel, hoogleraar kunstgeschiedenis, benadrukt het belang van niet-commerciële ruimtes in onze steden en dat we moeten nadenken over het gebruik van kerken.

Traditionele structuren in verandering

De transformatie van kerkgebouwen is geen nieuw onderwerp. Deze trend is al bijna dertig jaar zichtbaar in Duitsland, waarbij secularisatieprocessen en sociale veranderingen een centrale rol spelen. Historisch gezien vonden er al in de middeleeuwen veranderingen in het gebruik plaats, bijvoorbeeld toen kapellen schoollokalen werden. Vandaag rijst de vraag: welke nieuwe mogelijkheden zijn er voor deze architectonische schatten? Het Instituut voor het Federaal Agentschap voor Burgereducatie meldt dat de last van het afnemende lidmaatschap van zowel grote kerken als de snel dalende kerkelijke belastinginkomsten betekenen dat kerken opnieuw moeten worden bekeken als culturele locaties en stedelijke markeringen.

Bij de verbouwing moet niet alleen rekening worden gehouden met economische aspecten, maar moet ook de culturele en architectonische betekenis van de kerkgebouwen behouden blijven. Met de nadruk op hun specifieke liturgische kenmerken, zoals altaren en kerktorens, is het belangrijk om het interieur en de inrichting tijdens dergelijke verbouwingsprocessen grotendeels te behouden. In dit opzicht is het “hoe” van de conversie cruciaal, legt de EKHN uit, terwijl de vraag “of” al een belangrijk deel uitmaakt van het discours over de toekomst van deze plaatsen.

Inzichten uit de praktijk

Enkele positieve voorbeelden van de transformatie van kerkgebouwen geven hoop. Zo werd de Markuskerk in Dortmund omgebouwd tot een sociaal-ecologisch centrum (SÖZ). Dit centrum biedt diverse sociale en culturele voorzieningen, die worden gefinancierd uit huurinkomsten en gemeentelijke financiering. Deze modelprojecten laten zien hoe functionele herinwijding kan slagen zonder de culturele waarden van de kerken in gevaar te brengen.

De uitdagingen zijn echter groot. Bij het verbouwen van gebouwen is het essentieel dat bouwkundige ingrepen doordacht en duurzaam worden uitgevoerd en de monumentenwaarde van de panden niet verminderen. Dergelijke veranderingen moeten omkeerbaar zijn, wat betekent dat ze beperkt moeten blijven tot wat absoluut noodzakelijk is.

Het grote publiek staat open voor deze diepgaande kwesties. De komende discussie op 6 november zal laten zien of we samen oplossingen kunnen vinden om de kerken als klankruimten van de samenleving te behouden en deze te transformeren voor de behoeften van de burgers van morgen.